onderwereldblog.nl

In mijn boek over afluisteren in Nederland (Onder de Tap) schreef ik over de mogelijkheid een mobiele telefoon te gebuiken als microfoon. Dat mensen in Nederland op die manier (mogelijk illegaal) worden afgeluisterd is zeker. Over hoe dat technisch in zijn werk gaat komt steeds meer informatie beschikbaar. De eerste sterke aanwijzing in een Nederlands politieonderzoek trad vorig jaar aan de dag in zaak van ‘De Pet’. Rechercheur Jacques K. wordt ervan verdacht geheime politieinformatie te hebben verkocht aan het milieu. Het is niet een sterke zaak, Jacques K. is ook al op vrije voeten gesteld, erg veel bewijs is er niet. Om het bewijs tegen K. rond te krijgen heeft de Rijksrecherche zijn mobiele telefoon - terwijl deze uit stond - getapt om zo een gesprek aan een cafétafel te kunnen beluisteren. De advocaat van K., Cees Dekker, vermoedt dat K.’s telefoon is bewerkt toen K. tijdens een bezoek aan het KLPD in Driebergen zijn telefoon verplicht moest afgeven.

In New Jersey, VS heeft de FBI twee leden van de Genovese-familie via een uitstaande mobiele telefoon getapt.

Dat kwam naar buiten doordat een rechter in een memorandum opinion het afluisteren moest toetsen aan de federale wet. Hoe dit geval in zijn werk is gegaan is niet uit de stukken op te maken. Uit een onderzoek van de Amerikaanse techsite Cnet komen twee mogelijkheden naar voren, ofwel de telefoon is geprepareerd, ofwel de telefoon is geactiveerd vanuit de centrale. Het Amerikaanse Department of Commerce waarschuwt op zijn website dat mobiele telefoons als microfoon kunnen functioneren. Deze site houdt het erop dat de centrale via een “onderhoudsopdracht” op het “controlekanaal” de telefoon kan aanzetten.

Dat vaste telefoons zonder de hoorn van de haak te halen van afstand afluisterbaar zijn constateerde de Commissie Van Traa al. En dat mobiele telefoons actief blijven als ze uitstaan is ook al lang duidelijk. De alarmfunctie van bijvoorbeeld Ericsson- en Nokia-telefoons van vele generaties terug bleef actief, ook als het apparaat was uitgeschakeld. Maar de laatste generaties telefoons zijn voorzien van een chip die zelfstandig opdrachten kan uitvoeren, dus ook als het apparaat uitstaat. En ze zijn vanuit de centrale aan te sturen. Ideaal: de microfoon kan worden geactiveerd zonder dat daarvan op het display iets te zien is.

Het kan, dus het gebeurt, zoals ook de Pet-zaak laat zien. Maar mag het volgens het Wetboek van Strafvordering eigenlijk wel? En hoe gemakkelijk is het middel in te zetten? Is activering op afstand net zo’n simpele handeling als het zetten van een tap op een telefoon? Of moeten een paar networkoperators hier aan werken, juist omdat het geen routinehandeling is?

De nadelen van een fysieke bug plaatsen in een telefoon zijn helder: de gebruiker zou het kunnen merken en de batterij van zo’n bug raakt leeg, tenzij er een nieuwe SIM-kaart met andere software wordt geplaatst. Voordeel is weer dat dit zonder medeweten van de telefoonbedrijven kan. Is dit ook in de Pet-zaak gebeurd?

Kortom vragen te over. Misschien ook interessant voor de rechters in de Pet-zaak om eens uit te zoeken.

Activeren op afstand gaat trouwens niet altijd goed. Er zijn Nederlandse journalisten (namen bij mij bekend) die hebben gezien dat het display van hun telefoon plotseling aangaf dat er een gesprek bezig was, terwijl hun toestel gewoon op tafel lag. Een security-specialist die ik destijds hierover aansprak grinnikte: “ja, het gaat ook niet altijd goed, ze moeten natuurlijk wel de commando’s goed intikken. Het blijft mensenwerk.”