Nieuwe Revu, 12-13-06
Binnenin het meest gemarmerde vliegveld ter wereld heeft de pas aangekomen toerist uitzicht op weidse panorama’s en enorme muurschilderingen: metershoge Arabische volbloeden stampen voorbij en er zijn silhouetten van de muren van een Arabische stad. Aan het plafond verlicht een sterrenhemel uit duizend-en-één-nacht de optocht van Bvlgari en consorten. De reiziger raakt misschien even geïntimideerd door de strenge heren van Immigratie. Ze zijn in vol Arabisch ornaat en hun strak kijkende vrouwelijke collega’s in zwarte burqa. Maar direct daarachter nodigt de drankenhandel hem uit om taxfree een borrel te importeren.
Witte Rolls
De heersers van Dubai woonden 25 jaar geleden nog in een tent. Nu ontvangen ze de meest vermogende toeristen uit de decadente Westerse wereld in sprookjespaleizen. Eenmaal buiten de terminal rijden de topklassers af en aan. Niemand kijkt op van een glimmend witte Rolls Royce die zacht komt aanglijden. Twee Europeanen in vrijetijdskleding laten zich al kletsend op de achterbank ploffen. Ze hebben nauwelijks oog voor hun in smetteloos witte livrei gestoken chauffeur. Welcome in Dubai. Het emiraat Dubai is niet veel groter dan Overijssel en het bestaat voor een deel nog uit onbebouwd zand. Nog wel. Wie een uurtje door Dubai rijdt passeert honderden hijskranen. Het zijn bouwputten die de Amsterdamse Zuidas degraderen tot Madurodam. Wereldwijd gezien stort alleen Shanghai jaarlijks meer beton. Dubai laat voor meer dan 200 miljard dollar per jaar aan wolkenkrabbers uit de woestijn stampen, grofweg ter waarde van de economie van Zuid-Afrika. In Dubai gaat het los en de hemel is letterlijk de limiet. In 2007 moet het hoogste gebouw van de wereld (800 meter) klaar zijn, maar inmiddels heeft Dubai een gebouw op de tekentafel liggen dat meer dan 1000 meter naar boven moet reiken. Een Ierse projectcoördinator van een bouwproject verzucht: “de archeoloog die over 200 miljoen jaar in Dubai al die gebouwen opgraaft zal wel denken: what the fuck happened here???”
De Palm
De opgespoten eilanden in de vorm van palmbomen voor de kust - en de wereldkaart van eilandjes - zijn wereldwijd ikonen voor de groeistuipen van Dubai. Nog voor de de villa’s op de eerste palm zijn opgeleverd zijn er al veel doorverkocht. In twee dagen waren de 2600 kavels op De Palm met 20% aanbetaling uitverkocht. De vraag is wereldwijd. Jeroen van der Geer (25) heeft onlangs een Porsche Cayenne afgerekend. Met zijn partner verkoopt hij huizen op De Palm aan Nederlanders en Belgen. Hij heeft reden te grijnzen als we vragen of de zaken goed gaan. “Nederlanders willen aan de kust zitten. De lat gaat iedere drie tot zes maanden een beetje hoger. Van vier naar zes huizen per maand, nu naar tien huizen per maand. Straks gaan we huizen per dag verkopen. Aan het eind van het jaar zitten we op 150 huizen.” Het gaat om appartementen van 150.000 euro tot villa’s aan het water voor 14 miljoen of meer. Jeroen kent de nummers van percelen uit zijn hoofd. Zijn Nokia piept en zingt. Aan de telefoon zwaait hij met percentages en miljoenen: “de president van een Europees land wil een van de watervilla’s bekijken.” Grosso modo zijn de kopers op De Palm ondernemers van tussen de 35 en 45 jaar oud. Ze rekenen die huizen vaak cash af (dus zonder financiering). Inkomstenbelasting is absent zodat Dubai een soort Monte Carlo kan worden.
Torens
Halbe Veenstra is operations manager bij Interbeton, de buitenlandpoot van Koninklijke BAM. Hij leidt ons met smakelijk Fries accent rond op een van hun werken waar drie torens moeten verrijzen. Zoals op alle bouwplaatsen in Dubai wordt er vrijwel de klok rond doorgebeukt. Tegelijkertijd schieten er naast de put van Interbeton 36 andere torens van andere bouwbedrijven als paddestoelen uit de grond. “Alleen op dit project werken op ieder moment 900 bouwvakkers. Ze komen vooral uit Pakistan, India, Bangla Desh, Nepal en de Filippijnen.” Buitenlandse arbeid is de kurk waar de bouwboom van Dubai op drijft. Natuurlijk zijn de lonen laag maar nog altijd hoger dan in de thuislanden. Bovendien zijn de werknemers verplicht verzekerd tegen ziekte en op kosten van de werkgever gehuisvest. Verder is de werkgever verplicht buitenlandse arbeiders elke twee jaar op een ticket naar huiste trakteren. Veenstra: “Op dit werk is de veiligheid beter dan op sommige plaatsen in Nederland. Wat veiligheid betreft willen wij in de top 25% zitten. Ook al omdat een dodelijk ongeval naast alle drama ook handen vol geld kost. De autoriteiten leggen dan het hele werk dagenlang stil. Ik schat dat bij een kwart van vooral kleine bedrijven in Dubai de veiligheid te wensen overlaat.”
Kopie Eiffeltoren
In de afgelopen vijf jaar is het aantal Nederlandse bedrijven in Dubai meer dan verdubbeld. Er zitten nu 4000 Nederlanders in Dubai. Op het terras van het moderne restaurant More zit een kosmopolitische mix van jong en rijk koffie en sapjes te drinken. “De beste koffie in Dubai” benadrukt eigenaar Wouter Lap (46). In het schuim van de latte zien we een palm. “Toeval”, zegt Lap, een veteraan in Dubai. Na omzwervingen over de wereld als chef-kok in vijfsterrenhotels, kwam hij dertien jaar geleden aan. Lap houdt van aanpakken en dus van Dubai. “90% van de mensen is hier om hard te werken. Dat geeft een goede sfeer. Vergelijk dat eens met Amsterdam. Als in Nederland iemand moeilijk heeft gepoept dan roepen ze een commissie in het leven. Hier is volgende week de wet veranderd. Als de wet niet werkt is het ’sorry jongens’, en dan is die klotewet weer verdwenen.” Aanpakken doen ze zeker in Dubai. Dubailand moet nog meer toeristen naar Dubai lokken. Nu is het nog een uitgestrekte lap grond in de woestijn. Over een paar jaar het allergrootste pretpark ter wereld zijn. Een greep: 13 keer de oppervlakte van Eurodisney. Er komen onder meer een exacte kopie van de Eiffeltoren, een pretpark met genoeg attracties voor weken vertier en een Formule 1 racecircuit. Verder wil men een Jurassic Park in het leven roepen waar mechanische dinosauriërs ronddwalen. Alleen al de maquette kostte meer dan een miljoen euro. Jeroen van der Geer: “presentaties, daar zijn ze goed in hier. Het hotel in zee, de Burj al Arab, kostte tussen de één en twee miljard dollar. Dat kan er nooit uit door de exploitatie. Maar sjeik Mohammed heeft zich nooit druk gemaakt om het verlies. Het ging hem er om een landmark neer te zetten. Het imago van Dubai.” Het lijkt te lukken. In de souvenirshops zijn nu tienduizenden burj-al-arabjes te vinden.
Tolerantie
In de oren van Lilliane Donders schitteren gouden kameeltjes. Ze ‘klikte’ 27 jaar geleden met een aantal bedoeïnenvrouwen ergens op een markt in Oman. Ze was de vrouw van een Shell-medewerker maar ze werd geadopteerd door de bedoeïnen. Zo kreeg ze er een zus en een hele familie bij. Haar leven was voorgoed veranderd. Haar man en de andere ex-pats van Shell keken er wel een beetje raar van op. “Als je een cultuur wilt begrijpen moet je erin kruipen, dan beleef je het zelf”, is haar motto. Ze woont nu even buiten Dubai aan de rand van de woestijn. Haar man is vaak in Saoedie-Arabië aan het werk maar dat hindert haar niet. Shell-vrouwen hebben de reputatie zelfstandig te opereren. Donders kan leven van haar grote liefde voor de bedoeïnen en haar kamelen in haar achtertuin. Ze weet inmiddels meer van kamelen dan veel bedoeïnen. Nadat ze een aantal jaren geleden borstkanker overwon ondernam samen met deze kamelen twee voettochten van meer dan 1300 kilometer door de woestijnen van Syrië, Iran en Oman. Met sponsors als Shell en KLM zamelde ze geld in voor de bestrijding van borstkanker onder Arabische vrouwen en ten bate van Palestijnse vluchtelingen. “Tijdens die tochten in de woestijn kwam ik heel dichtbij de gewone mensen, met name ook bij de vrouwen.” Hoewel ze zich verre houdt van politieke uitspraken vindt ze dat er soms onzin wordt verkocht over moslims. “Moslimvrouwen zijn niet achtergesteld. De vrouwen hebben een krachtige positie binnen de cultuur van de bedoeïnen. Vrouwen die gesluierd zijn niet per se achtergesteld. Sluiers hebben hier ook een functie: het beschermt tegen de zon, zand en de wind. Vrouwen maar ook mannen. Ik heb de koran bestudeerd, er staat niets over sluiers in de Koran.” Donders heeft in tientallen jaren Dubai uit zien groeien en de hordes toeristen zien komen. “In Dubai is nog steeds gastvrijheid. Het gaat in deze cultuur om de gemeenschap. Niet per se om het individu. Dat soort waarden zijn in Europa verloren gegaan.” En tolerant. Want in tegenstelling tot andere golfstaten is attitude ten opzichte van drank en seks mild. Als het maar niet al te openlijk gebeurt kan alles. De tijd dat de ex-pats elkaar belden als er een KLM-kist met een lading vlees in aantocht was is lang voorbij. De Carrefours en de tientallen shopping malls zorgen voor een prima verzorgingsnivo. Halbe Veenstra: “Ziekenhuizen zijn misschien wel beter dan in Nederland. Ik doe mijn auto eigenlijk nooit op slot. Je fototoestel kan je rustig op de achterbank laten liggen. De hitte is wel een ding. Vijftig graden in de zomer met 80% luchtvochtigheid, dat is echt alsof iemand een föhn vlakbij je gezicht houdt.”
Niet democratisch
Gert-Jan de Koning heeft een bedrijf in isolatiematerialen voor nieuwbouwprojecten. Ze wonen sinds kort precies op hun groeiende afzetmarkt. Gert-Jan: “maar ik zit hier ook lekker dicht bij Hong Kong”. Zijn produkt is onder meer verwerkt in het gigantische Burj al Arab hotel, één van zijn grote klappers. Voor Heleen en Gert-Jan de Koning en hun twee kinderen is veiligheid top-prioriteit. Heleen: “in Marbella zaten we een keer lekker in de tuin toen de inbrekers gewoon over de muur klommen. Ik voelde me daar niet veilig meer.” Veel Nederlanders in Dubai wonen op een bewaakt terrein met gemeenschappelijke zwembaden en speeltuinen. Voor Gert-Jan en Heleen hoeft dat niet. Vanuit hun villa lopen ze zo naar het strand. Naast hen staat een pand waar 200 Srilankaanse vrouwen overnachten. Ze worden elke dag voor dag en dauw opgehaald om te werken in een textielwerkplaats. “Zwaar leven hebben die vrouwen”, constateert Heleen die er soms even binnenloopt. Even daarnaast is een keukentje in de open lucht voor taxichauffeurs. Heleen vindt het allemaal even gezellig. Ze maakt er graag een praatje. “Ik voel me hier overal op mijn gemak. In Nederland irriteert die moskeemuziek soms maar hier is het best mooi.” Erg democratisch gaat het er in Dubai niet aan toe. De oorspronkelijke bedoeïnen-bevolking beslaat maar 10% van de 1,2 miljoen inwoners. De Aziaten, Afrikanen en Europeanen zijn allemaal tijdelijk. Ze mogen blijven zo lang ze werken. Stemmen mogen ze niet. In feite bestieren een paar families het land. De eindredactie van het project Dubai ligt bij sjeik. De heersende families hebben vaak dubbelfuncties in de politiek en het bedrijfsleven. Maar oppositie is er niet. Sjeik Mohammed wordt vereerd door iedereen. Wouter Lap: “Democratie hebben ze hier niet nodig. Trouwens: werkt de democratie dan zo goed in Nederland of Engeland? Ik ben trots op de energie van de leiders hier.” Om de multiculturele boomtown in de hand te houden oefenen de leiders wel strikte controle uit. Om de vijf kilometer een radarcontrole op de snelweg net als bij vrijwel ieder stoplicht. De inkomsten uit verkeersboetes belopen nu per jaar 140 miljoen euro. Notoire overtreders komen in de krant of op TV. Politie in burger zorgt ervoor dat de toeristen op de stranden niet worden aangestaard. Ook internationaal moet Dubai goed oppassen. Mogelijk komt dat omdat de leiders van de golfstaten en ook sjeik Mohammed van Dubai Osama bin Laden goed kennen. Sterker: ze nodigden hem jaarlijks uit voor de valkenjacht in Afghanistan. Voor het eerst was Bin Laden direct te liquideren. Een CIA-team observeerde het tentenkamp in 1999: “let’s blow the thing up”, was de mening van de CIA, “we maken bin Laden af, inclusief vijf sjeiks, sorry, hij is een terrorist, wat moet je dan ook met hem?” Maar het Witte Huis van Bill Clinton durfde zo’n diplomatieke slachtpartij niet aan. Hoe dan ook: terroristische aanslagen van Al Qaida zijn nooit voorgekomen in Dubai.
Cancun-effect
Het meest in het oog springende nadeel van Dubai is het verkeersinfarct. Het openbaar vervoer heeft geen gelijke tred gehouden met de razende economische groei. De auto - en gigantische opstoppingen - regeren. Maar de parkeergarages zijn wel overal gratis en net als de auto’s fors geschapen. De auto is een belangrijk element is de cultuur van de emirati’s. Er worden uitsluitend auto’s ‘full-options’ verkocht, ook al omdat er geen belasting op zit. Veel jonge en rijke emirati’s stuiven in de weekenden rond op het plaatselijke circuit. Ali Ouwais (27) werkt in de financiële wereld en is van gegoede familie. In een blinkende showroom van Maserati, Ferrari en sinds kort de Nederlandse Spyker bespreekt hij met een leeftijdsgenoot de merites van de nieuwe Ferrari 599 GTB coupé die zijn vriend net heeft besteld. Voor Ali geen Ferrrari: “dat is een computer, ik wil een auto. Een Spyker is handgemaakt en er zit geen plastic in.” Dubai had vroeger een reputatie als witwasparadijs. Grote Turkse heroïnebendes kwamen er op af. De Nederlanders Sam Klepper en John Mieremet waren midden jaren negentig druk in de weer in Dubai. Een hardnekkige roddel wil dat Sandra Klepper, om praktische redenen, zelfs in het huwelijk trad met een zekere Khalid uit Dubai. Ook in de dossiers van Etienne U. en de Hakkelaar komt Dubai terug. Er zijn nu nieuwe wetten doorgevoerd die het bankwezen in Dubai transparant moeten maken.
Toch zijn er wel onheilsprofeten. Een Libische zakenman: “hier begint nu geldzucht te overheersen. Straks wordt het hier zoals in die vreselijke Spaanse costa’s waar ze alle stranden volbouwen.” Is de onroerendgoedmarkt van Dubai eigenlijk niet een grote luchtbel? Titus van der Werf van de Nederlandse Businessclub in Dubai: “bij de bouw van het eerste grote hotel 11 jaar geleden waren de krantenkoppen: 600 kamers in de woestijn, waanzin. Burj al Arab, hetzelfde verhaal. Moet je nu eens kijken.” De cijfers zijn nog steeds gunstig. Er is een tekort aan hotelkamers van 65.000 kamers per jaar. Zelfs de kamers van meer dan 10.000 euro per nacht zitten vol. De bezettingsgraad is de hoogste ter wereld: 91,5 %. Halbe Veenstra van Interbeton: “de vraag is of het een harde of een zachte landing wordt.” Van der Werf: “ik zie het Cancun-effect. Eerst het luxe-toerisme en daarna massatoerisme en de appartementen. Verder is er de fenomale groei van de luchtvaartmaatschappij Emirates. De KLM wordt daar heel zenuwachtig van. Emirates is overal. Mensen gaan niet meer via Schiphol naar de VS of Azië maar via Düsseldorf of Straatsburg of wherever met Emirates. Dubai airport zal binnen vijf jaar al groter zijn dan Schiphol.” Een middenoosten-veteraan: “weet je wat de drive van Dubai is? Veel Aziaten werken hard voor weinig geld. En ze blijven nog lachen ook.”
Braaf
De Indiërs en de Pakistani’s zien we niet in het eeuwig doorpompende nachtleven van Dubai. Wel rijke Arabieren en Europeanen. Voor top-DJ’s is Dubai een vaste stop. Armin van Buuren doet een avondje in de uitverkochte Peppermint Lounge. Tijdens de Israelische opwarm-DJ staat het publiek tot in de chillout-ruimte al te stuiteren van opwinding. Tijdens de set van Van Buuren slaat het vooral Arabische publiek van voor naar achter volledig los. Voor Armin van Buuren is het de tweede keer in Dubai: “als ik op dit soort plaatsen kom denk ik steeds vaker ‘waar gaat het eigenlijk nog over in Nederland’?” Sluitingstijden zijn in Dubai nog wel ouderwets. Kort na drie uur staat iedereen buiten. Hammad, 26, wijd openhangende blouse van Versace, is eigenaar van drie bedrijven in tweedehandsauto’s. Of wat daar voor doorgaat hier, “eigenlijk alleen vrij nieuwe BMW en Mercedes.” Een woeste tocht door de nachtspits in zijn BMW M3 neemt een aanvang. Als de muziek tot aan de pijngrens is opgedreven en we op een haar na drie achterbumpers hebben gemist vinden we de snelweg. Twee maal zeven banen breed vol met verkeer. Acceleraties en manoevres benemen ons de adem. Een slalom begint. We willen iets zeggen maar hij hoort ons niet. Dan komt er kalmte: met slechts 120 kilometer per uur schieten we de wolkenkrabbers voorbij. Niemand passeert. In Dubai kan alles, maar iedereen doet braaf.
